De energietransitie wordt vertraagd doordat het perspectief van vrouwen onvoldoende wordt meegenomen. Dat betoogt Anouk Creusen, directeur van 75inQ, een organisatie die zich inzet voor 'versnelling van de energietransitie met gendergelijkheid aan tafel'. Waar gaat het mis? Vijf punten waarop we kunnen versnellen.
'Er liggen ontzettend veel kansen', stelt Anouk Creusen in het webinar dat ze gaf voor de Verbouwstromen Academie. 'Er is veel ruimte voor het toevoegen van meer capaciteit en creativiteit.' Die capaciteit wordt echter niet benut, doordat het perspectief van vrouwen stelselmatig ontbreekt op de plekken waar de energietransitie wordt bedacht en uitgevoerd. In haar webinar legt Creusen bloot waar we kunnen versnellen als we de 'genderlens' gebruiken.
Versnelling 1 – Meer vrouwen in technische opleidingen en vakken
De eerste vertragende factor vinden we op de scholen en universiteiten: er zijn te weinig vrouwen in de technische studies. Dat zie je uiteraard direct terug op de arbeidsmarkt: slechts 7 procent van de technische beroepen wordt vervuld door vrouwen en 22 procent van de werknemers in de energiesector is vrouw. En de vrouwen die er zijn, stromen de sector vaak snel weer uit.
'Dat is hartstikke zonde!' vindt Creusen. 'Want het is echt alle hens aan dek, omdat we ongelooflijk veel capaciteit missen in een tijd waarin we ons dat eigenlijk niet kunnen veroorloven. Er ligt een enorme kans in het goed verdelen van goed werk. En werken in de techniek, de energie, de bouw: dat zijn fantastisch goede banen.'
Versnelling 2 – Geef vrouwen een plek in de bestuurskamers
De betrokkenheid van vrouwen bij de energietransitie is in de bestuurskamers nóg kleiner dan elders op de werkvloer: op het niveau van de besluitvorming is slechts 16 procent vrouw. Dit gaat volgens Anouk Creusen ten koste van de kwaliteit van beslissingen. 'We hebben haast, maar niet zoveel dat we gewoon maar door moeten razen.' Het is daarom cruciaal om verschillende perspectieven aan de bestuurstafel te krijgen. Dan gaat het volgens Creusen 'domweg sneller en zijn de beslissingen beter'.
Versnelling 3 – Krijg oog voor specifieke kwetsbaarheden
Als we met een 'genderlens' kijken naar de verduurzaming van woningen, zien we dat vrouwen specifieke kwetsbaarheden hebben. Energiearmoede – de combinatie van een relatief laag inkomen met een hoge energierekening – treft voor het overgrote deel vrouwen. Dat komt deels doordat eenoudergezinnen vaker een vrouw aan het hoofd hebben dan een man, en doordat vrouwen vaker een lager inkomen hebben. Bovendien worden vrouwen ouder dan mannen en hebben ze daarnaast fysiologisch vaak 2 graden meer nodig dan mannen om zich comfortabel te voelen. Tot slot is de keuzevrijheid voor kwetsbare groepen minder groot. Zo kun je in een sociale huurwoning geen zonnepanelen op je dak leggen.
Versnelling 4 – Krijg oog voor sociale innovatie
'We gaan van een energiesysteem dat al honderd jaar bestaat naar een hele nieuwe inrichting', zegt Creusen. En dat is behalve een technische ook een sociale transitie, legt ze uit: 'De techniek is misschien het probleem niet. Het gaat erom hoe we dat inrichten, voor wie en met wie we dat doen.' Kortom: de sociale innovatie is hier minstens even belangrijk als de technische.
Maar wat we zien is dat vrouwen thuis vaak minder betrokken zijn bij beslissingen over duurzaamheid. Zoals over het huis isoleren of het aanschaffen van zonnepanelen. Anders dan bij de vorige energietransitie (toen vrouwen op huishoudbeurzen de voordelen van koken op gas kregen uitgelegd), is de eindgebruiker minder in beeld. Nu zijn de gevolgen voor het dagelijks leven net zo groot, en zijn het nog altijd meestal vrouwen die hiermee te maken krijgen. Creusen: 'Alleen al daarom is het belangrijk dat bij de besluitvorming – wat gaan we nou doen, hoe gaan we dat inrichten, wat heeft dat voor effecten op het dagelijks energiegebruik – deze groep vertegenwoordigd is.'
Versnelling 5 – Neem reisgedrag van vrouwen mee
Ook wat betreft de behoeftes aan vervoer en transport zijn er duidelijke verschillen in gender. 'Als mannen zouden reizen zoals vrouwen', stelt Creusen, 'zouden we dat hele klimaatprobleem allang hebben opgelost.' Vrouwen reizen over het algemeen veel energiezuiniger dan mannen: ze gebruiken vaker het openbaar vervoer, ze reizen meer lokaal en met kleinere transportmiddelen. Nu wordt echter veel nieuwe technologie, zoals laadpalen, juist ontwikkeld voor de andere groep. 'En dat is ook niet zo gek', zegt Creusen. 'Als vrouwen niet aan tafel zitten, hoor je hun verhaal ook niet.'
